ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം കുംഭ മാസത്തില്‍ ആഘോഷിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതും പവിത്രവുമായ ഉത്സവമാണ് മഹാശിവരാത്രി. ഭഗവാന്‍ പരമശിവനും പാര്‍വ്വതി ദേവിക്കും സമര്‍പ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ദിനം ‘ഉണര്‍വിന്റെ രാത്രി’ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പ്രപഞ്ചശക്തികള്‍ ഏറ്റവും ഉന്നതിയില്‍ നില്‍ക്കുന്ന ഈ രാത്രിയില്‍ വ്രതമെടുത്ത് പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നത് ഭക്തര്‍ക്ക് മോക്ഷപ്രാപ്തിക്കും പാപമോചനത്തിനും ഉത്തമമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

2026-ല്‍ ഫാല്‍ഗുന മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്‍ദ്ദശി തിഥിയിലായാണ് മഹാശിവരാത്രി ആഘോഷിക്കുന്നത്. അതായത് 2026 ഫെബ്രുവരി 15 ഞായറാഴ്ചയാണ് ഈ പുണ്യദിനം. ചതുര്‍ദ്ദശി തിഥി ഫെബ്രുവരി 15 വൈകുന്നേരം 05:04-ന് ആരംഭിച്ച്, ഫെബ്രുവരി 16 വൈകുന്നേരം 05:34-ന് അവസാനിക്കുന്നു. ശിവരാത്രി പൂജയ്ക്കായി രാത്രിയെ നാല് യാമങ്ങളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതില്‍ ഒന്നാം യാമ പൂജ ഫെബ്രുവരി 15 വൈകുന്നേരം 06:11 മുതല്‍ 09:23 വരെയും, രണ്ടാം യാമ പൂജ രാത്രി 09:23 മുതല്‍ 12:35 വരെയും നടക്കും. ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിശിത കാല പൂജ ഫെബ്രുവരി 16 പുലര്‍ച്ചെ 12:09 മുതല്‍ 01:01 വരെയാണ്. തുടര്‍ന്ന് മൂന്നാം യാമ പൂജ 12:35 മുതല്‍ 03:47 വരെയും, നാലാം യാമ പൂജ 03:47 മുതല്‍ രാവിലെ 06:59 വരെയും നീളുന്നു. വ്രതം അവസാനിപ്പിക്കുന്ന പാരണ സമയം ഫെബ്രുവരി 16 രാവിലെ 06:59 മുതല്‍ വൈകിട്ട് 03:24 വരെയാണ്.

മഹാശിവരാത്രിക്ക് പിന്നില്‍ പ്രധാനമായും മൂന്ന് ഐതിഹ്യങ്ങളാണുള്ളത്. കഠിനമായ തപസ്സിനൊടുവില്‍ പാര്‍വ്വതി ദേവിയെ ഭഗവാന്‍ ശിവന്‍ പത്‌നിയായി സ്വീകരിച്ച ദിവസമാണിതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, അതിനാല്‍ നല്ല ദാമ്പത്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും സദ്ഗുണസമ്പന്നനായ വരനെ ലഭിക്കാനും സ്ത്രീകള്‍ ഈ ദിവസം വ്രതമെടുക്കുന്നു. കൂടാതെ, സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പ്രപഞ്ച നൃത്തമായ ‘താണ്ഡവം’ ശിവന്‍ ആടിയത് ഈ രാത്രിയിലാണെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. കാട്ടില്‍ അകപ്പെട്ട ഒരു വേടന്‍ അറിയാതെയാണെങ്കിലും രാത്രി മുഴുവന്‍ ശിവലിംഗത്തില്‍ കൂവള ഇലകള്‍ അര്‍പ്പിച്ചതും, അതുവഴി അദ്ദേഹത്തിന് മോക്ഷം ലഭിച്ചതുമായ കഥ ആത്മാര്‍ത്ഥമായ ഭക്തിയുടെ ശക്തിയെ കാണിക്കുന്നു.

ഈ ദിവസത്തെ പ്രധാന ആചാരങ്ങളില്‍ വ്രതാനുഷ്ഠാനവും ജാഗരണവും ഉള്‍പ്പെടുന്നു. ഭക്തര്‍ പ്രഭാതം മുതല്‍ പിറ്റേന്ന് പാരണ സമയം വരെ ഭക്ഷണമുപേക്ഷിച്ച് വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ചിലര്‍ പഴങ്ങള്‍ മാത്രം കഴിച്ചും, മറ്റുചിലര്‍ നിര്‍ജ്ജല വ്രതവും എടുക്കാറുണ്ട്. പാല്‍, തൈര്, നെയ്യ്, തേന്‍, പഞ്ചസാര എന്നിവ ചേര്‍ത്ത പഞ്ചാമൃതം കൊണ്ടും കൂവള ഇലകള്‍ കൊണ്ടും ശിവലിംഗത്തില്‍ അഭിഷേകം നടത്തുന്നത് അതിവിശേഷമാണ്. രാത്രി ഉറങ്ങാതെ ക്ഷേത്രങ്ങളിലോ വീടുകളിലോ ഇരുന്ന് ‘ഓം നമ: ശിവായ’ എന്ന പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രം ജപിക്കുന്നതും ശിവപുരാണം, ശിവചാലീസ, ലിംഗാഷ്ടകം തുടങ്ങിയവ പാരായണം ചെയ്യുന്നതും പാപങ്ങളില്‍ നിന്ന് മോചനം നേടാനും ആത്മീയ പുരോഗതിക്കും സഹായിക്കുന്നു. അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ ചെയ്ത പാപങ്ങളില്‍ നിന്ന് മുക്തി നേടാനും മോക്ഷം ലഭിക്കാനും മഹാശിവരാത്രി വ്രതം ഉത്തമമാണ്.